Ο κοσμικός χορός του Σίβα

 

Ο Nataraja (ο Βασιλιάς των Χορευτών) είναι μια απεικόνιση του θεού Shiva που ως κοσμικός χορευτής εκτελεί το θείο χορό του για να καταστρέψει έναν κουρασμένο κόσμο και να κάνει τις προετοιμασίες για το θεό Brahma για να αρχίσει τη διαδικασία της δημιουργίας.  Ο κοσμικός χορός του Σίβα ονομάζεται Anandatandava, που σημαίνει «ο Χορός της Ευδαιμονίας». Συμβολίζει τους κοσμικούς κύκλους της δημιουργίας και της καταστροφής, όπως επίσης και τον καθημερινό ρυθμό της γέννησης και του θανάτου. Ο χορός είναι μια εικονογραφημένη αλληγορία των 5 εκδηλώσεων της αιώνιας ενέργειας – δημιουργία, καταστροφή, συντήρηση, σωτηρία και παραίσθηση. 

 

Το άγαλμα του Shiva Nataraj,

 έξω απο το CERN (Ευρωπαϊκός Οργανισμός Πυρηνικών Ερευνών) 

στην Ελβετία.

Για την Durga απο το Ρόδι (κίρταν και χορός)

«Τα κίρταν τραγουδάνε ξανά και ξανά τα πολλά ονόματα του Θεού και της Θεάς, τις πολύχρωμες εκδηλώσεις του Ενός. Λέγεται ότι δεν υπάρχει καμιά διαφορά μεταξύ του ονόματος και αυτού που ονομάζεται και καθώς οι λέξεις κυλούν από τα χείλη μας μέσα στο τραγούδι, επικαλούμαστε και προσκαλούμε τον Άπειρο να εκδηλωθεί μέσα στις καρδιές μας.

Τα κίρταν είναι μέρος μιας αρχαίας μορφής γιόγκα, γνωστής ως Μπάκτι ή γιόγκα της Αφοσίωσης. Όμως στην Μπάκτι επαναπροσδιορίζουμε την «αφοσίωση», επεκτείνουμε την έννοια για να συμπεριλάβουμε κάθε σκιά του χρώματος, στην παλέτα του ανθρώπινου συναισθήματος, ώστε να γυρίσει προς το Θεό μέσω του τραγουδιού, του χορού και της λατρείας. Αυτά τα άσματα έχουν τραγουδηθεί για χιλιετίες από τους σοφούς, τους πιστούς και τους μεγάλους αρχέγονους γιόγκι αλχημιστές. Καθώς τραγουδάμε, βυθιζόμαστε σε έναν ατελείωτο ποταμό προσευχής που έχει ρεύσει από την γέννηση των πρώτων ανθρώπινων όντων, που λαχταρούσαν να γνωρίσουν τον δημιουργό τους.

Τα κίρταν είναι ένα δοχείο που μπορεί κρατήσει την αγάπη, την ένωση, το χωρισμό, τη σφοδρή επιθυμία, την απελπισία, το πένθος, το θυμό, το μίσος, τη θλίψη, την έκσταση και την ενότητα. Τροφοδοτημένα από την πυρκαγιά αυτών των συγκινήσεων, τα άσματα της Μπάκτι γίνονται όπως ένα πλοίο που μας μεταφέρει τραγουδώντας  προς την άλλη ακτή. Στη φωτεινότητα, στο σκοτάδι, στην απελπισία, στη χαρά τραγουδάμε τα ονόματα – Το Όνομα – και στρέφουμε τις ανθρώπινες καρδιές μας προς το Ένα, που είναι πιο κοντά σε μας από ότι η ίδια μας η αναπνοή. Τα κίρταν είναι τροφή για το πνεύμα, μια τραγουδιστική σωστική λέμβος.

Τα κίρταν είναι για όλους τους ανθρώπους. Δεν υπάρχει κανένας εμπειρογνώμονας, κανένας δάσκαλος, κανένας προηγμένος σπουδαστής, ούτε αρχάριος. Η ίδια η πρακτική είναι ο δάσκαλος, που μας καθοδηγεί. Τα κίρταν μας διδάσκουν επιτρέποντάς μας να εισέλθουμε σε έναν κόσμο μυστηρίου, έναν κόσμο όπου όλη η λογική του νου μας και όλη η εκμάθηση αφήνονται έξω και επιτρέπουμε τον εαυτό μας να επεκταθεί μέσα στο μυστήριο. Και σε αυτό το μυστήριο, δημιουργούμε έναν ναό μέσα στις καρδιές μας, μια θέση καταφύγιο, μια θέση αγάπης, μια θέση ύπαρξης, μια θέση ιερότητας… οποιουδήποτε έχουμε ανάγκη.»

(Το κείμενο είναι μετάφραση από ιστοσελίδα σχετική με τα κίρταν.)

Το κίρταν που χρησιμοποιείται στο βίντεο, είναι το «Jaya Mata Kali, Jaya Mata Durge». Αφορά τις θεές Κάλι και Ντούργκα. (Jai mata kali,jai mata durge Kali durge,namo namah) «Προσευχόμαστε στη Μητέρα Κάλι, προσευχόμαστε στη Μητέρα Ντούργκα, Κάλι Ντούργκα,  υπακοή στην αξιότιμη».

Για τη Θεά Ντούργκα μπορείτε να διαβάσετε στο άρθρο που είχα αναρτήσει παλιότερα:

DURGA - η απρόσιτη πολεμίστρια θεά

Έχω ασχοληθεί με την ποιότητά της Ντούργκα, μέσω του μάντρα της και της εικόνας της και τώρα πρόσθεσα και το κίρταν στην εργασία.

Το κίρταν στο βίντεο το τραγουδάνε άτομα από το Σατυανάντασραμ Ελλάδας. Είναι η πιο όμορφη και «ανυψωτική» εκτέλεση του κίρταν που έχω ακούσει (και εκ του σύνεγγυς). Eυχαριστώ τους δασκάλους μου, που μου «γνώρισαν» τα κίρταν.

Για τη θεά Ντούργκα και τη θεά Κάλι (αλλά και τις άλλες θεές της τάντρα) μπορείτε να διαβάσετε το πολύ καλό βιβλίο του David Frawley «Η ταντρική γιόγκα και οι θεές της σοφίας».

Στο βίντεο, εκτός από το τραγούδι και την κίνηση (χορό), χρησιμοποιείται ένα σπαθί, καθώς αυτό είναι το χαρακτηριστικό σύμβολό της Ντούργκα. Στο τέλος, το σώμα παίρνει το λεγόμενο «god form» της θεάς, με το ένα χέρι να κρατάει το σπαθί και το άλλο να κάνει τη χειρονομία (μούντρα) της συγχώρεσης. (Δυστυχώς δεν έχω 8 χέρια όπως εκείνη, τα υπόλοιπα λοιπόν αφήνονται στον οραματισμό.)

Ο χορός είναι αυτοσχέδιος και αυθόρμητος, (αν και υπάρχει μια κεντρική ιδέα) γιατί ο στόχος είναι όχι ένα τέλειο αποτέλεσμα, αλλά η ελεύθερη έκφραση του σώματος και των συναισθημάτων, καθώς και η προσέγγιση της ποιότητας της συγκεκριμένης θεάς. Επίσης, η απόφαση να εκτεθεί η διαδικασία δημοσίως, είναι κομμάτι της εργασίας.

Για όσους θα ήθελαν να καταλάβουν καλύτερα αυτό τον τρόπο εργασίας, μπορούν να διαβάσουν το άρθρο για τη Νετζά.  
Η Σεφίρα Νετζά, τα σύμβολα και οι Θεές της (μέρος Α')

Να υψωθούμε στη ζωή

Pamela May 

(1917 - 2005)

Χορεύτρια

"Πρέπει να προσπαθούμε να υψωθούμε στη ζωή, να ακολουθούμε τις υψηλότερες ορμές μας, ξεφεύγοντας απο τις κατώτερες. 

(...) Δεν επιζητούμε κάτι έξω απο τον εαυτό μας, αλλά προσπαθούμε να πάμε πέραν των προσωπικών μας ορίων."

David Frawley (Vāmadeva Śāstrī) - 

Η ταντρική γιόγκα και οι θεές της σοφίας

Durga - η απρόσιτη πολεμίστρια θεά

Η Ινδουϊστική Θεά Ντούργκα (Durga), είναι η μητέρα του σύμπαντος, η δύναμη πίσω από την δημιουργία, την  συντήρηση και την καταστροφή του κόσμου. Είναι η σάκτι, η θηλυκή ενέργεια, που στη μορφή της Ντούργκα συνδυάζει τις δυνάμεις των θεαινών Λάκσμι, Κάλι και Σαρασβάτι.

Η Σανσκριτική λέξη Ντούργκα, σημαίνει «η απρόσιτη» και αποτελεί μια προστατευτική μορφή ενέργειας, μαχητική και πολεμική. Ως ποιότητα - μια θηλυκή δύναμη με αρσενική απόδοση-  θα την αντιστοιχούσαμε στην καμπαλιστικη σεφίρα Γκεμπούρα του Δέντρου της Ζωής.

Απεικονίζεται ως μια πολεμίστρια γυναίκα με 8 χέρια τα οποία κρατούν διάφορα όπλα ή κάνουν κάποια μούντρα (συμβολική χειρονομία).

Στο επάνω δεξί χέρι της, απεικονίζεται το τσάκρα με τη μορφή ενός στροβιλιζόμενου δίσκου. Με αυτό το «όπλο» καταστρέφει το «κακό» και παράγει ένα περιβάλλον κατάλληλο για την ανάπτυξη της δικαιοσύνης.

Στο επάνω αριστερό χέρι της, κρατά το κοχύλι, που συμβολίζει το θείο στη μορφή του ήχου, τη δονητική μορφή της εκδήλωσης (ΟΜ).  

Σε άλλο χέρι της κρατάει το σπαθί. Είναι η γνώση που έχει την αιχμηρότητα του σπαθιού, είναι η εξάλειψη των ελαττωμάτων μας, το σύμβολο της απελευθέρωσης. Όπως όλα τα αιχμηρά όπλα, έτσι και το σπαθί, συμβολίζει την αποκοπή από τα εμπόδια που εμποδίζουν την πρόοδό μας. Εμπόδιο μπορεί να είναι μια καταστρεπτική πεποίθηση, μια ανθυγιεινή σχέση ή μια «τοξική» κατάσταση στην οποία εμπλεκόμαστε.

Το τόξο και το βέλος, εκπροσωπούν την ενέργεια.  Κρατώντας τα και τα δυο σε ένα χέρι, η Ντούργκα υποδηλώνει τον έλεγχο και στις δυο μορφές της ενέργειας. Την δυνητική και την κινητική ή για να το εκφράσουμε διαφορετικά : την αποφασιστικότητα και την εστίαση αλλά και την διείσδυση, την διορατικότητα.

Η τρίαινα αποτελεί το σύμβολο των 3 ιδιοτήτων (gunas). Πρόκειται για τις 3 αρχές λειτουργίας- 3 τάσεις της φύσης (prakrti). Είναι η δημιουργία (sattva guna), η συντήρηση (rajas guna) και η καταστροφή (tamas guna).  Ή αλλιώς : μη-δράση, δράση, αδράνεια. Mε το σύμβολο της τρίαινας στο χέρι, η Ντούργκα υποδηλώνει την απομάκρυνση από τους 3 τύπους δυστυχίας – σωματική, ψυχική και πνευματική.

Gunas

Το ρόπαλο εκπροσωπεί το άνοιγμα νέου δρόμου, ενώ ο λωτός αποτελεί το σύμβολο της απόσπασης. Όπως ο λωτός ζει στα στάσιμα και βρώμικα νερά κι όμως παραμένει όμορφος και στην επιφάνεια του νερού, έτσι και ο άνθρωπος οφείλει να ζει μέσα στον κόσμο δίχως εξαρτήσεις.

Τέλος, έχουμε το χέρι της Ντούργκα που κάνει τη συμβολική χειρονομία της συγχώρεσης και της ευλογίας. Αξιοπρόσεκτος συμβολισμός, ανάμεσα σε όλα αυτά τα σύμβολα του θάρρους, της δύναμης και της αποφασιστικότητας. Άλλωστε είναι κατανοητό ότι το να μπορεί ένας άνθρωπος να συγχωρεί τόσο τον εαυτό του, όσο και τους άλλους για τα λάθη ή το κακό που προκάλεσε, αποτελεί μια μεγάλη πηγή δύναμης.

Η θεά Ντούργκα απεικονίζεται με 3 μάτια που εκπροσωπούν την επιθυμία (σελήνη), την δράση (ήλιος) και την γνώση (φωτιά) – τρίτο μάτι.

Η φορεσιά της είναι κόκκινη ( το χρώμα της δράσης  ) και συνήθως απεικονίζεται καβάλα σε ένα λιοντάρι ή μια τίγρη. (Καλέ ποια μου θυμίζει, ποια μου θυμίζει…). Τα θηρία αυτά συμβολίζουν μια απεριόριστη δύναμη και καθώς η Ντούργκα τα καβαλάει, υποδηλώνει ότι και η ίδια διαθέτει τη δύναμη αυτή, την οποία χρησιμοποιεί για να προστατέψει την αρετή και να καταστρέψει το «κακό». Περαιτέρω, το θηρίο αποτελεί ένα σύμβολο των ανεξέλεγκτων κλίσεων μας (θυμός, υπεροψία, εγωϊσμός, απληστία, ζήλεια, εξαρτήσεις  κ.λ.π), οπότε η Ντούργκα, καβαλώντας το, μας υπενθυμίζει ότι εκείνη έχει τον έλεγχο αυτών των κλίσεων.

Η Ντούργκα είναι μια πολεμίστρια θεά, όπως αναφέραμε. Οι μύθοι αναφέρουν πως πολέμησε τους δαίμονες που απείλησαν τη σταθερότητα του κόσμου. Κάποιες φορές βέβαια, αναφέρεται και ως σύζυγος του Σίβα, αλλά τότε καλείται Παρβάτι. Ως πολεμίστρια θεά όμως είναι ανύπανδρη και δεν δανείζει τη δύναμή της σε κανένα αρσενικό. Δεν είναι υποτελής θεά αλλά ομοιάζει με τον Βισνού που μπορεί να δημιουργήσει, να διατηρήσει και να καταστρέψει τον κόσμο. Ο πιο γνωστός μύθος της είναι εκείνος στον οποίο πολεμά και καταστρέφει τον Mahisa, έναν κακό θεό που απειλούσε τον κόσμο.

Ας δούμε αυτόν τον ωραίο μύθο:

Ο θεός Mahisa, ήταν ο γιος μιας θεάς που του είχε δώσει μαγικές δυνάμεις. Κάποτε ζήτησε από τον Brahma, τον δημιουργό, να δώσει στο γιο της την αθανασία. «Αδύνατον», είπε ο Brahma. «Εκείνος που γεννιέται, πρέπει να πεθάνει!» Τότε ο Mahisa είπε «Υποσχέσου μου πως μόνο μια γυναίκα θα μπορεί να με σκοτώσει». Ο Brahma του έδωσε την υπόσχεση αυτή. Σίγουρος τώρα ότι ποτέ δεν θα τον σκότωναν, ο Mahisa μάζεψε έναν μεγάλο στρατό δαιμόνων και κατευθύνθηκε στο Amarapur, το κέντρο του παραδείσου και κατοικία των θεών. Μια φοβερή μάχη έγινε, η οποία κράτησε πάνω από χίλια χρόνια. Τελικά οι θεοί νικήθηκαν και όλα παραδόθηκαν στο χάος.

Τότε οι θεοί φοβισμένοι στράφηκαν στον Brahma για συμβουλή. Εκείνος παραδέχθηκε ότι o ίδιος είχε δώσει στον Mahisa τη δύναμη, με το να επιτρέψει να μπορεί μόνο μια γυναίκα να τον σκοτώσει. «Τι θα κάνουμε;» φώναξαν οι θεοί. «Στην παράδοσή μας, οι γυναίκες δεν πολεμούν!» Τότε ο Brahma τους πήγε στον Shiva και ύστερα στον Vishnu. Ακούγοντας όλα αυτά οι 3 θεοί θύμωσαν πολύ και από το θυμό τους ενωμένο, παράχθηκε μια θεϊκή ενέργεια που δημιούργησε ένα φως. Από αυτό το φως εμφανίστηκε η Durga, της οποία το σώμα έλαμπε με τη λαμπρότητα χιλίων ήλιων. Κάθε θεός της έδωσε από ένα όπλο. Τέλος της έδωσαν μια τίγρη.

Έτσι λοιπόν, οπλισμένη από όλους τους θεούς, η Durga ξεκίνησε για τα βουνά. Ο Mahisa, ακούγοντας για την ακτινοβόλα ομορφιά μιας μυστηριώδους γυναίκας που είχε φθάσει στα βουνά, της έστειλε ένα μήνυμα. Αυτός, ως βασιλιάς των κόσμων, απαιτούσε εκείνη να γίνει γυναίκα του. Χαμογελώντας η Durga του απάντησε «Μπορώ να παντρευτώ μόνο τον άνδρα που θα με νικήσει στη μάχη». «Eίναι μόνο μια γυναίκα» σκέφτηκε ο Mahisa, «θα αποδεχθώ την πρόκληση» και μαζί με το στρατό των δαιμόνων ξεκίνησε για να την αντιμετωπίσει.

Όταν συναντήθηκαν πρόσωπο με πρόσωπο η Durga του φώναξε «Ω αισχρέ Mahisa, εγώ δεν είμαι μια κοινή γυναίκα. Είμαι ο θάνατός σου. Θυμάσαι που ευχήθηκες να πεθάνεις από τα χέρια μιας γυναίκας; Ετοιμάσου τώρα να πεθάνεις!»

Μια φοβερή μάχη άρχισε. Ο Mahisa μεταμορφωνόταν πότε σε λιοντάρι, πότε σε ελέφαντα και στο τέλος σε βουβάλι. Η Durga τότε χρησιμοποίησε ένα σκοινί και τον τύλιξε από τον λαιμό. Εκείνος πάλεψε για να απελευθερωθεί αλλά τελικά τον νίκησε και πατώντας τον με το πόδι της στο λαιμό, τον τρύπησε με την τρίαινα στο στήθος. Ο Mahisa έπεσε νεκρός και όλος ο στρατός του νικήθηκε.

Βλέποντας τη νίκη της, οι αρσενικοί θεοί ζητωκραύγασαν τη Durga: «Σε χαιρετίζουμε Μεγάλη Θεά! Όμως για σένα, ακόμα κι εμείς που είμαστε αθάνατοι δεν μπορέσαμε να κάνουμε τίποτα. Αν δεν ήσουν εσύ, ο ίδιος ο παράδεισος θα είχε καταστραφεί».

Καταστρέφοντας το κακό, η Durga είχε προστατέψει το θείο νόμο ή ντάρμα. Έτσι έγινε κατανοητό ότι εκείνοι που θα την λάτρευαν, θα λάμβαναν τη βοήθειά της σε στιγμές απελπισίας.

Παραθέτω σε αυτό το σημείο ένα απόσπασμα μεταφρασμένο από την ιστοσελίδα:

Στερεότυπα και τάντρα

Στερεότυπα. Τα δημιουργήματα της κουλτούρας με την οποία άνδρες και γυναίκες εκπαιδεύονται να συμμορφώνονται. Αλήθεια, γιατί έχει αξία να εξετάζουμε τα στερεότυπα, ειδικά αυτά που αφορούν τον ανδρισμό και τη θηλυκότητα;

Στο βιβλίο της «Νάουα Γιογκίνι Τάντρα - γιόγκα για γυναίκες» η  Σουάμι Μουκτανάντα αναφέρει :

«Η γιόγκα τονίζει ότι πρέπει να σπάσουμε την κυριαρχία του Εγώ και να το περιορίσουμε στην κανονική του λειτουργία. Ένας τρόπος εκδήλωσης του Εγώ είναι τα στερεότυπα των φύλων. Μέσα από την αναγνώριση του στερεότυπου μπορούμε να μάθουμε σε πιο βαθμό η συμπεριφορά μας οριοθετείται από την κοινωνία και σε ποιο βαθμό από την αληθινή μας φύση.»

Θα συμφωνήσω με την άποψή της σε αυτό το πολύ καλογραμμένο βιβλίο, πως το γεγονός ότι εξετάζουμε τα στερεότυπα αυτά δεν σημαίνει την εμπλοκή μας στη μάχη των δυο φύλων. Αντίθετα, πιστεύω ότι οφείλουμε να πλησιάζουμε χωρίς φόβο όλους αυτούς τους κοινωνικούς προγραμματισμούς και κατανοώντας τους να τους υπερβαίνουμε.

Αν και το θέμα των φυλετικών στερεοτύπων έχει αναλυθεί εκτενώς από την επιστήμη της κοινωνιολογίας και της ψυχολογίας, επέλεξα να προβάλλω το θέμα μέσα από ένα βιβλίο της γιόγκα, γιατί θεώρησα τον τρόπο που παρουσιάζεται πολύ πιο ενδιαφέροντα και πολύ πιο πνευματικό.  

Ας δούμε τι αναφέρει λοιπόν η συγγραφέας στο παραπάνω βιβλίο :

Σύνθεση

«Κανένας δεν ανταποκρίνεται απόλυτα στα στερεότυπα. Κι όμως υπάρχουν και ασκούν επιρροή, γιατί τις περισσότερες φορές τα πιστεύουν πολλοί. Οι κοινωνικές εικόνες του ανδρισμού και της θηλυκότητας είναι τα πρότυπα με τα οποία αναμετριέται κάθε άνδρας και κάθε γυναίκα και με τα οποία ενθαρρύνονται να συμμορφωθούν. Το ότι εξετάζουμε τα στερεότυπα αυτά δεν σημαίνει ότι εμπλεκόμαστε στη «μάχη των δυο φύλων», ούτε και σε μάταιες διαφωνίες σχετικά με το ποιο είναι «καλύτερο», αλλά ότι απλώς βλέπουμε τι είμαστε και τι δεν είμαστε, έτσι ώστε να μπορέσουμε να δούμε τι μπορούμε να γίνουμε.

Υπάρχουν διάφορα ψυχολογικά τεστ που επινοήθηκαν για να μετρήσουν το βαθμό «αρρενωπότητας» ή «θηλυκότητας» σε μια προσωπικότητα. Δηλαδή, τα τεστ μετρούν πόσο κοντά βρίσκεται μια προσωπικότητα στο αποδεκτό στερεότυπο του αντίστοιχου φύλου. Οι μελέτες που βασίζονται σε αυτά τα τεστ έχουν συγκεντρώσει σημαντικά στοιχεία που αποδεικνύουν ότι η στενή προσέγγιση με τα παραδοσιακά φυλετικά πρότυπα δεν συνοδεύεται από τη βέλτιστη πνευματική υγεία. Για παράδειγμα, γυναίκες με υψηλή βαθμολογία στον τομέα της θηλυκότητας (δηλαδή που πλησιάζουν πολύ το μαζικό θηλυκό πρότυπο) εκδηλώνουν επίσης μεγάλο άγχος, χαμηλή αυτοεκτίμηση και αυτοαποδοχή, που σημαίνει ότι είναι νευρικές, χωρίς αυτοπεποίθηση και ανικανοποίητες. Οι άνδρες που συμμορφώνονται με το αντρικό πρότυπο έχουν λιγότερα προβλήματα προσαρμογής κατά την εφηβεία, αλλά αργότερα εκδηλώνουν τα ίδια συμπτώματα. Είναι αγχώδεις, βαθιά νευρωτικοί και ανικανοποίητοι.

Επιπλέον, η μεγαλύτερη διανοητική ανάπτυξη συνδέεται σταθερά με τις υψηλότερες βαθμολογίες των κοριτσιών στον τομέα του ανδρισμού και των αγοριών στον τομέα της θηλυκότητας. Διαπιστώθηκε ότι τα αγόρια με πιο «θηλυκά» χαρακτηριστικά και τα κορίτσια με πιο «αρσενικά» χαρακτηριστικά τείνουν να είναι πιο έξυπνα από τους συνομήλικους τους. Αγόρια με έντονη αρρενωπότητα και κορίτσια με έντονη θηλυκότητα τείνουν να έχουν χαμηλότερες βαθμολογίες στα τεστ νοημοσύνης, μικρότερη ικανότητα προσανατολισμού και να είναι λιγότερο δημιουργικά.

Επειδή οι άνθρωποι κατά την περίοδο της διαμόρφωσής τους μαθαίνουν να καταπιέζουν κάθε συμπεριφορά που θα μπορούσε να θεωρηθεί ανεπιθύμητη ή ακατάλληλη για το φύλο τους, είναι φανερό ότι η τυπολογία των φύλων περιορίζει τη συμπεριφορά. Διάφορες ψυχολογικές μελέτες το επιβεβαιώνουν.

Σε μια μελέτη, οι άνδρες με υψηλές βαθμολογίες στον τομέα της αρρενωπότητας (δηλαδή, με έντονα στερεοτυπική ανδρική συμπεριφορά) έκαναν τα «αντρικά» πράγματα πολύ καλά, αλλά δεν έκαναν τα γυναικεία. Ήταν ανεξάρτητοι και διεκδικητικοί όταν ήταν απαραίτητο, αλλά τους έλειπε η ικανότητα να εκφράσουν ζεστασιά, παιχνιδιάρικη διάθεση και ενδιαφέρον – σημαντικά, αν και παραδοσιακά θηλυκά χαρακτηριστικά. Με τον ίδιο τρόπο, οι γυναίκες δυσκολεύονταν να εκφράσουν αντρικά χαρακτηριστικά. Για παράδειγμα, δεν είχαν ανεξάρτητη κρίση, ούτε διεκδικούσαν τις δικές τους προτιμήσεις.

"Shiva Shakti  brain"

Αυτοί οι ερευνητές χρησιμοποιούν τον όρο ανδρόγυνος για τους ανθρώπους που δεν ταιριάζουν στο στερεότυπο του φύλου τους παρά επιδεικνύουν ένα μείγμα θηλυκών και αρσενικών χαρακτηριστικών. Διαπίστωσαν ότι οι ανδρόγυνοι άνθρωποι δεν περιορίζονται από ετικέτες όσον αφορά τα αισθήματα ή τη συμπεριφορά. Σε αντίθεση με τους ανθρώπους με έντονο πρότυπο φύλου, οι ανδρόγυνοι άνδρες και γυναίκες τα καταφέρνουν εξίσου καλά στις «αρσενικές» και τις «θηλυκές» δραστηριότητες. Μπορούσαν να είναι ανεξάρτητοι και διεκδικητικοί όταν χρειαζόταν, ή ζεστοί και εκδηλωτικοί στις κατάλληλες περιστάσεις.

Όταν απομακρύνουν τα βάρη των στερεοτύπων, οι άνθρωποι αποκτούν τη δυνατότητα να εκφράσουν ελεύθερα τα καλύτερα χαρακτηριστικά αντρών και γυναικών. Η απαλλαγή των ανθρώπων από άκαμπτους ρόλους λόγω φύλου και η δυνατότητα να είναι ανδρόγυνοι θα τους καθιστούσε ενδεχομένως πιο ευέλικτους στην αντιμετώπιση νέων καταστάσεων και λιγότερο περιορισμένους σε σχέση με το τι μπορούν να κάνουν και το πώς να εκφραστούν. Στη σύγχρονη κοινωνία, ένας ενήλικας πρέπει μερικές φορές να είναι διεκδικητικός, ανεξάρτητος και αυτεξούσιος, αλλά η παραδοσιακή θηλυκότητα κάνει πολλές γυναίκες ανίκανες να συμπεριφερθούν κατ’ αυτόν τον τρόπο. Από την άλλη, πρέπει να είμαστε ικανοί να σχετιστούμε με άλλους ανθρώπους, να είμαστε ευαίσθητοι στις ανάγκες τους και να νοιαζόμαστε για την ευτυχία τους, να δίνουμε και να παίρνουμε συναισθηματική υποστήριξη. Η προσκόλληση στον παραδοσιακό ανδρισμό εμποδίζει τους άνδρες να ανταποκριθούν σε τέτοιους, υποτίθεται, θηλυκούς τρόπους συμπεριφοράς.

Ο ανδρογυνισμός, αντίθετα, ενθαρρύνει κάθε άτομο να είναι ταυτόχρονα ανεξάρτητο και τρυφερό, διεκδικητικό και υποχωρητικό, αρσενικό και θηλυκό, ανάλογα με την περίσταση. Η απαλλαγή από τα στερεότυπα μεγαλώνει πολύ το εύρος των συμπεριφορών που βρίσκονται στη διάθεσή μας, επιτρέποντας έτσι στους ανθρώπους να ανταπεξέρχονται πιο αποτελεσματικά στις διάφορες καταστάσεις. Τα πιο αποτελεσματικά και ευτυχισμένα άτομα είναι αυτά που έχουν αναπτύξει εξίσου την αρσενική και τη θηλυκή πλευρά που εαυτού τους, γιατί η άρνηση μεταφράζεται σε ακρωτηριασμό ή σε παραμόρφωση.

Η γιόγκα τονίζει ότι πρέπει να σπάσουμε την κυριαρχία του Εγώ και να το περιορίσουμε στην κανονική του λειτουργία. Ένας τρόπος εκδήλωσης του Εγώ είναι τα στερεότυπα των φύλων. Μέσα από την αναγνώριση του στερεοτύπου μπορούμε να μάθουμε σε πιο βαθμό η συμπεριφοράς μας οριοθετείται από την κοινωνία και σε ποιο βαθμό από την αληθινή μας φύση. Κι ενώ πρέπει να μάθουμε να γνωρίζουμε τους περιορισμούς μας, δεν υπάρχει καμιά ανάγκη να τους ενισχύσουμε. Από τη στιγμή που μπορούμε να δούμε πέρα από τα κοινωνικώς επιβεβλημένα όρια, μπορούμε να εξετάσουμε και, ίσως, να υπερβούμε τα πιο προσωπικά όρια. Τα δημοφιλή πρότυπα ανδρισμού και θηλυκότητας είναι χρήσιμα σε αυτή την περίπτωση, αφού μας υποδεικνύουν τις ελλείψεις μας, καθώς και τα δυνατά μας στοιχεία, που πρέπει να αναπτύξουμε για να ολοκληρωθούμε.

Ardhanarishvara

Υπέρβαση

Στο διαλογισμό ανακαλύπτουμε και αποκρυπτογραφούμε τα ασυνείδητα σύμβολα, που επηρεάζουν την άποψή μας για τον εαυτό μας και για τους άλλους. Ανάμεσα σ’αυτά τα σύμβολα, μια γυναίκα θα βρει την κυρίαρχη εικόνα του ιδανικού γι εκείνην άνδρα. Από τη μια πλευρά, αυτή η εικόνα είναι απλώς η προσωποποίηση της ερωτικής επιθυμίας, αλλά είναι επίσης ένας συνδετικός κρίκος ανάμεσα στο συνειδητό και το ασυνείδητο. Αυτό το αρσενικό πρότυπο είναι ένα συμπλήρωμα της προσωπικότητας της γυναίκας, μια εκδήλωση των αρσενικών στοιχείων μέσα της. Αναγνωρίζοντας και αποδεχόμενη το σύμβολο, μπορεί εν συνεχεία να περάσει σε ένα χώρο αισθημάτων, ο οποίος εμπλουτίζει τον τρόπο με τον οποίο βιώνει τον κόσμο. Έτσι η γυναίκα έρχεται σε πιο άμεση επαφή με μια πλευρά της εσώτερης φύσης της, η οποία δεν είναι πια κρυμμένη αλλά εντάσσεται με σημαντικό τρόπο στη συνείδησή της, φέρνοντάς την εγγύτερα στο σκοπό της ολοκλήρωσης.

Η ενοποίηση των αρσενικών και των θηλυκών στοιχείων της προσωπικότητας συμβολίζεται στην Ινδία με την ανδρόγυνη θεότητα Αρνταναρίσβαρα. Τα αγάλματα και οι ανάγλυφες παραστάσεις αυτής της θεότητας είναι μισά άντρας και μισά γυναίκα: ο Σίβα δεξιά και η Σάκτι αριστερά. Αυτή η θεότητα ενσαρκώνει την αρχαία αλήθεια ότι ο Θεός δεν είναι ούτε αρσενικός ούτε θηλυκός, αλλά μια μεταφυσική σύντηξη των δυο.

Στον καθένα από εμάς, η θεότητα Αρνταναρίσβαρα απεικονίζεται συμβολικά στο ίντα και στο πίγκαλα νάντι. Είναι δυο κύρια ρεύματα της πράνα που ρέουν από την κάθε πλευρά της σπονδυλικής στήλης: το ίντα αριστερά και πίγκαλα δεξιά. Αυτά τα νάντι καθορίζουν τόσο την κράση του σώματος όσο και το χαρακτήρα του νου και των συναισθημάτων. Σε διάφορες παραδοσιακές περιγραφές, το ίντα θεωρείται θηλυκό και το πίγκαλα αρσενικό δυναμικό, όμως είναι και τα δυο παρόντα σε κάθε ανθρώπινο ον, άντρα και γυναίκα.

Οι περιγραφές «θηλυκό» και «αρσενικό» χρησιμοποιούνταν από τους αρχαίους με την ευρύτερη και θετικότερη έννοια, ως λέξεις κλειδιά ή συντομογραφίες για πολλές περαιτέρω ιδιότητες και συσχετισμούς. Όταν η περισσότερη ενέργειά μας κυκλοφορεί σ’ένα από τα δυο αυτά κανάλια, ενεργοποιεί έναν ιδιαίτερο τρόπο αντίληψης και δράσης, έναν αδιάσπαστο τρόπο «ύπαρξης» στον κόσμο.

Όλοι οι αρχαίοι πολιτισμοί αναγνώριζαν αυτά τα δίδυμα θεμέλια στης ψυχής. Στην Αλχημεία, τα ίντα και πίγκαλα αναπαριστώνται από τον ήλιο και τη σελήνη, ή από το λιοντάρι και το ελάφι. Στην τράπουλα Ταρό εμφανίζονται σε διάφορα χαρτιά ως δυο κολώνες στο δεξιό και στο αριστερό άκρο. Στην κινέζικη φιλοσοφία, τα ίντα και πίγκαλα αντιστοιχούν στα γιν και γιαγκ. Σήμερα, η επιστήμη λαμβάνει υπόψη της αυτές τις δυνάμεις, μέσω της έρευνας στο δεξί και στο αριστερό ημισφαίριο του εγκεφάλου.

Αντί να σκεφτόμαστε με όρους «αρσενικό» και «θηλυκό», μπορούμε να θεωρήσουμε αυτές τις δυνάμεις ως δρόμο της δεκτικότητας και της πρωτοβουλίας. Το ίντα αντιπροσωπεύει τη δεκτικότητα που μας κρατά ανοικτούς σε τόσες πολλές νέες δυνατότητες, εξωτερικές και εσωτερικές. Το πίγκαλα αντιπροσωπεύει την πρωτοβουλία, τη δημιουργική δράση, την ικανότητά μας να εκφράζουμε και να διαμορφώνουμε τις δυνατότητές μας στον κόσμο. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο τρόπος ύπαρξης που βιώνουμε υπο την επίδραση του ίντα νάντι μας δίνει την έμπνευση για δράση και ότι το πίγκαλα νάντι γεννά την ικανότητά μας για δημιουργική έκφραση.

Ο σκοπός για τον καθένα σάντακα της γιόγκα είναι να κατανοήσει πως αυτές οι δυνάμεις αυξομειώνονται, πως συμπληρώνονται και αντισταθμίζουν η μια την άλλη. Όταν το ίντα και το πίγκαλα βρίσκονται σε τέλεια ισορροπία, όταν ανακαλύπτουμε και δεχόμαστε και τις δυο επιδράσεις, τότε ξυπνά το σουσούμνα νάντι – το μονοπάτι και η δυνατότητα για υπέρβαση. Τα κείμενα της χάθα γιόγκα μας συμβουλεύουν να προχωρήσουμε πέρα από τον ήλιο (πίγκαλα) και τη σελήνη (ίντα). Αυτός είναι ο χώρος της υπερβατικής προσωπικότητας, που αποτελεί την άνθιση της πραγματικής ανθρώπινης φύσης.»